Sprawa Oppenheimera

Prace nad amerykańską bombą atomową w Los Alamos odbywały się w ścisłej tajemnicy. Mimo to projekt „Manhattan” był inwigilowany przez szpiegów obu stron. FBI obserwowało kierownika operacji, Roberta Oppenheimera, już od jego czasu jako profesora w Berkeley i kontynuowało inwigilację w Los Alamos, a także w kolejnych latach, gdy ten opowiadał się za międzynarodową kontrolą broni jądrowej. Podczas przesłuchań przed Komisją Energii Atomowej, które zakończyły się odebraniem mu dostępu do tajemnic atomowych, FBI dostarczyło prokuraturze ponad 7000 stron protokołów z podsłuchów – a ponadto przez cały czas trwania procedury podsłuchiwano telefon jego prawników.

Ale także druga strona miała go na oku. Niemiecki fizyk Klaus Fuchs, bliski współpracownik Oppenheimera, szpiegował na rzecz ZSRR w Los Alamos. Oprócz niego w projekt „Manhattan” zaangażowanych było jeszcze trzech innych szpiegów. Theodore Alvin Hall, o kryptonimie MLAD, już w 1944 roku przekazał Związkowi Radzieckiemu istotne informacje na temat metody implozji i innych aspektów konstrukcji bomby atomowej. Już w 1950 roku pojawiły się podejrzenia wobec niego, jednak zaprzeczał wszelkim oskarżeniom i nigdy nie został skazany. Ostatni z rosyjskich szpiegów, Oscar Seborer, został zdemaskowany dopiero kilka lat temu.

Film dokumentalny rekonstruuje, jak klimat nieufności oraz wzajemna inwigilacja wpłynęły na rozwój bomby atomowej, jak wpłynęło to na samego Oppenheimera jako człowieka i jakie miało to znaczenie dla rozwijającej się zimnej wojny.

Klimat nieufności
W 2023 roku film Oppenheimer w reżyserii Christophera Nolana przyczynił się do upowszechnienia wiedzy o kulisach narodzin bomby atomowej, ukazując moralne dylematy naukowca oraz powiązania między postępem technologicznym a odpowiedzialnością etyczną. Ten dokument, oparty na licznych świadectwach i materiałach archiwalnych, rzuca natomiast światło na niesprawiedliwość, jaka dotknęła Oppenheimera – który, choć nigdy nie zdradził swojej ojczyzny, został w 1954 roku, w samym środku epoki maccartyzmu, pozbawiony dostępu do tajemnic atomowych w obliczu nadchodzącego przesłuchania. Jednocześnie wielu udowodnionych szpiegów nigdy nie poniosło żadnych konsekwencji lub zostali oni zdemaskowani dopiero znacznie później.

Osiemdziesiąt lat po bombardowaniach Hiroszimy i Nagasaki ten film odkrywa kulisy słynnej afery szpiegowskiej, ukazując, jak klimat nieufności i wzajemna inwigilacja wpłynęły na rozwój bomby atomowej i przyczyniły się do ustanowienia równowagi strachu. Powracamy do kluczowego starcia, które przyspieszyło początek zimnej wojny.